Update uit Bosnië en Herzegovina

Winfried Pietersen (teamleider) is met Job Udo (HKV), Peter Glerum (zelfstandig waterexpert) en projectadviseur Jaap Kroon (RVO) in Bosnië en Herzegovina voor een DRR-Team missie. De missie duurt nog tot dinsdag 12 april. Winfried Pietersen houdt ons op de hoogte van het verloop van de missie.

‘Bosnië en Herzegovina is een ingewikkeld land. Twintig jaar geleden beëindigde de Dayton akkoorden de burgeroorlog in het land en legde het de afspraken vast hoe de strijdende partijen het land zouden gaan regeren. De twee entiteiten – Respublika Srpska en de Federatie Bosnia en Hercegovina kregen de bevoegdheden en instellingen op nationaal niveau een voornamelijk coördinerende rol. Ongetwijfeld was er de verwachting dat dit model tijdelijk zou zijn en dat met het verstrijken van de tijd een effectief bestuursmodel zou ontstaan maar die hoop is vooralsnog niet uitgekomen. Het land blijft sterk verdeeld. En dat is lastig als het om water gaat, zeker als het om teveel water gaat.
Het Bosnische ministerie van buitenlandse handel en economische relaties heeft het DRR-Team om assistentie gevraagd. De zware overstromingen van mei 2014 met zijn slachtoffers en enorme schade hebben tot een reeks van initiatieven geleid waaronder de ontwikkeling van flood early warning systems voor de verschillende Bosnische rivieren. De EU financiert een project voor de rivier de Bosna, de UNDP voor de rivier de Vrbas, de Wereld Bank voor de rivier de Drina en er zijn eigen initiatieven voor de rivier de Una. Daarnaast financiert de Wereld Bank de ontwikkeling van een Joint Flood Early Warning System voor de Sava landen. Eén van de specifieke vragen van het ministerie is een expert opinie te geven over deze ontwikkelingen.

201604_bosnieherzegovina_mostar500x350

 

 

 

 

 

 

 

 

 



Na inleidende gesprekken op het ministerie vertrekken Job Udo en ik naar Mostar (zie foto boven), een dikke twee uur rijden vanuit Sarajevo. Geen straf op een stralende vroege voorjaarsdag. Na een uur rijden leidt de weg ons langs de Neretva (zie foto onder), de grootste rivier in het zuidelijke stroomgebied van Bosnie – de Adriatic basin. Hardblauw, snel stromend door het ruige onbegroeide gebergte van Herzegovina.

201604_bosnieherzegovina_de_neretva500x280

 

 

 

 

 

 

 

 

Op het kantoor van de Agency for the Adriatic basin zitten zeven mensen klaar om een uitgebreide uitleg te geven over het meetsysteem dat in gebruik is en dat grotendeels met Spaanse hulp is gerealiseerd. Een groep van betrokken professionals. We praten uitgebreid over het samenspel met de beheerders van de hydropower reservoirs. Waar misschien wel het meeste behoefte aan is, is training om het modeleren op een hoger niveau te brengen. Halsreikend kijkt men uit naar het komende EU gefinancierde project om flood hazards en de flood risk maps in overeenstemming met de Flood Directive te maken.’

Vrijdag 8 april 2016
‘Bosnie mag dan wel niet heel erg groot zijn, de reistijden zijn behoorlijk. Van Sarajevo naar Bijelina, in het noordoosten van het land waar de rivier de Drina in de Sava stroomt, is het ruim drie en een half uur met de auto. Tweebaanswegen. Het grootste deel van de rit leidt door het Bosnische landschap van beboste steile heuvels met snelstromende riviertjes. Bijelina zelf ligt in een vlak Hollands aandoend laagland.

In Bijelina spreken we met Vode Srpske, de water agency voor de Respublika Srpska en de gemeente. Het gesprek met Vode Srpske gaat al gauw over het gebrek aan middelen. Na de overstromingen van 2010 heeft de EIB een grote lening verstrekt voor het herstel van dijken, maar de bedragen zijn zeker in het licht van de 2014 overstromingen niet voldoende. De Wereld Bank financiert een project voor de rivier de Drina die door drie landen stroomt, met een nog verder te ontwikkelen hydropower potentieel. Een flood early warning systeen zal deel uit maken van het project.
201604_bosnieherzegovina_waarschuwingsbord_mijnenDan gaan we door naar het district Brčko, een stad van 100.000 inwoners. De weg voert ons langs de rivier de Sava waar waarschuwingsbordjes voor mijnen naast de nog vele zwaar beschadigde huizen de burgeroorlog in herinnering brengen. Door de overstroming verplaatste mijnen vormden een van de problemen bij de reddings- en hetstelwerkzaamheden.

Brčko is een nagenoeg zelfstandig district. Een pragmatische oplossing omdat de partijen het niet eens konden worden wie de zeggenschap zou krijgen in dit gebied. Kleinschalig, dus in het gemeentehuis spreken we tegelijkertijd met vertegenwoordigers van alle diensten en ervaren we dat de lijntjes kort zijn. Brčko heeft het beheer over een 9,5 km dijk langs de Sava en wat gemalen. Het Brčko stuk dijk hield het in mei 2014 maar een stukje verderop begaf de dijk het wel en liep de grote polder in het Brčko district onder. Brcko heeft een stukje dijk onder beheer, de Federatie twee stukken van een twintig kilometer en Vode Srpska de rest. In de praktijk natuurlijk niet handig’.

Zondag 10 april 2016
‘De overstromingen van de rivier de Sava kwamen niet onverwacht, want dat waterstanden recordhoogtes gingen breken was duidelijk. Evacuaties werden in gang gezet. Anders was het bij de zijrivieren van de Sava zoals de Bosna die van nabij Sarajevo door centraal Bosnië naar het noorden stroomt, langs de plaatsjes Doboj en Maglaj.
De overstromingen troffen Maglaj het eerst. Fuad Hajrulahovic, het hoofd van de afdeling planning leidt ons een kleine twee jaar later rond. De 3 meter hoge flood marks zijn nog duidelijk zichtbaar op de huizen vlak langs de rivier – een vijftigtal huizen werden totaal verwoest. Fuad Hajrulahovic herinnerde zich hoe de mensen rustig zonder zorgen op de terrasjes zaten en een uur later stond het dorp een paar meter onder water. Geen waarschuwing of wat dan ook.

201604_bosnieherzegovina_floodmarks_huizen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Foto: Flood marks zijn zichtbaar in de huizen

Erger waren de gevolgen van de overstromingen in het iets verderop gelegen Doboj, waar het hoogwater drie uur later aankwam en een dijk het begaf. Het laaggelegen Doboj stroomde snel over met een 22 doden. Ook hier geen enkele waarschuwing. Dat Doboj in de ene entiteit ligt en Maglaj in de andere zal niet hebben geholpen.
Als we Fuad vragen de vraag stellen of het voorkomen had kunnen worden dan haalt hij zijn schouders op. De overstromingen waren een extreme gebeurtenis en een 9 meter hoge dijk is niet realistisch – een tijdige waarschuwing had de schade wel wat kunnen beperken.’

201604_bosnieherzegovina_meetstanden_maglaj

 

 

 

 

 

 

 

 

Foto: Fuad en Job op de brug in Maglaj met op de achtergrond het informatiebord van het meetstation

Conferentie
Wij zijn gevraagd te kijken naar de verschillende initiatieven op het gebied van flood early warning systems, en naar de samenwerking tussen de watersector en de veiligheidsinstanties (civil protection). Het Ministerie van Civil Protection coordineert op nationaal niveau en het was in mei 2014 het aanspreekpunt voor alle landen en organisaties die hulp boden. Peter Glerum, de veiligheidsexpert in ons team, was destijds de Team Leader voor het EU-team dat twee weken na de overstroming het ministerie kwam assisteren bij de coördinatie. Hij kent de mensen en de verhalen uit eerste hand.

Het ministerie is niet erg blij met de huidige stand van zaken. Lessen zijn niet ter harte genomen, het land is misschien nog wel minder voorbereid dan twee jaar geleden. Wat het ministerie vooral hoog zit is het gevoel geen goede en tijdige informatie te krijgen. Met veel verontwaardiging wordt het verhaal verteld van de medewerkster uit de watersector die haar mobiel het alarmeringspunt had gemaakt en toen het erop aankwam zonder bereik in een vliegtuig zat. In hun ogen is het ministerie de instantie die het uiteindelijk voor het zeggen zou moeten hebben in een early warning system, alleen al omdat zij als enige in staat zijn 24 uur per dag paraat te zijn.

Het Ministerie van Buitenlandse Handel en Economische Zaken maakt slim gebruik van onze aanwezigheid om alle water en civil protection instanties bij elkaar te roepen. Naar verluidt de eerste keer na de grote overstromingen. Om de grote ronde tafel in het parlementsgebouw zitten dus vertegenwoordigers van de nationale overheid, de entiteiten, en Brcko – komende van de drie water agencies, de twee hydro-metereologische diensten, de verschillende ministeries van water, de verschillende ministeries van ruimtelijke ordening, de verschillende civil protection instanties en vertegenwoordigers van de gemeenten Maglaj en Bijelina. Al met al meer dan 50.

201604_bosnieherzegovina_ambassadeur_jkraak500px
 

 

 

 

 

 

 

Foto: Ambassadeur Jurriaan Kraak staat de pers te woord.

De ambassadeur opent de bijeenkomst, waarna alle instanties een korte presentatie verzorgen. Inderdaad veel, maar zoals later tijdens de discussie zal blijken nuttig en nodig. Een diplomaat zou de discussies omschrijven als open, maar constructief.

Wij gebruiken de bijeenkomst om onze bevindingen en aanbevelingen te delen. Job over het gebruik van flood early warning systems, 201604_bosnieherzegovina_jobudo_conferentie250px
Peter geeft zijn visie op de samenwerking tussen civil protection en de watersector en we brengen het geheel bij elkaar met onze kijk op de rol van vertrouwen en betrokkenheid in water governance, refererend aan de OECD principles, benadrukkend dat water governance per definitie multi-level governance is.

Bosnië en de ambassade zien graag een structurele samenwerking op watergebied tussen de twee landen. Wij denken dat onze watersector Bosnië veel te bieden heeft – de Sava doet tenslotte niet onder voor onze grote rivieren – en dat er de komende jaren concrete kansen zijn voor specialistische advisering. Aan ons de komende weken te onderzoeken of dat valt te realiseren.

6 Apr 2016|