Miljoenen Oekraïners zijn op de vlucht. Een groot deel van hen steekt de grens over, maar veel Oekraïners blijven binnenslands en zoeken de veiligere provincies op. Door deze enorme stroom aan mensen is er grote behoefte aan gecoördineerde noodhulp. Dutch Surge Support (DSS) verleent deze hulp vanuit verschillende expertises. Water is een van die expertises.

Er staan veel organisaties en particulieren klaar om vluchtelingen uit Oekraïne te helpen. Als deze organisaties niet goed samenwerken, bestaat de kans op versplintering. “Door de noodhulp goed te coördineren, zorgen we ervoor dat wat we doen ook echt waardevol is,” vertelt Anna Goloktionova. Anna, die aan het begin van de oorlog zelf met haar gezin is gevlucht, is expert in geestelijke gezondheidszorg en psychosociale steun. “Vluchtelingen zijn erg kwetsbaar. Veel mensen willen hen helpen, maar als je niet weet wat je doet, kun je het probleem onopzettelijk alleen maar groter maken. Ongecoördineerde noodhulp is niet alleen inefficiënt, maar kan ook schadelijk zijn.”

Verzamelen informatie

Ook Alex Velzeboer, programmacoördinator WASH (Water, Sanitation and Hygiene) benadrukt de waarde van goede coördinatie in crisisgebieden: “We zijn met een klein team in een enorm land. We verspreiden ons over de regio’s om vanaf zoveel mogelijk plekken te kunnen coördineren. De autoriteiten van de oblast (bestuurlijke regio, vergelijkbaar met provincies) in Oekraïne zijn al aardig goed georganiseerd, dus dat scheelt. Wel blijven we scherp op de controle van de informatie die we verzamelen en de verspreiding van de noodhulpitems.” Velzeboer is sinds half april voor drie maanden in Oekraïne. “Het belangrijkst is dat we weten wat de behoeften zijn en waar wat het hardst nodig is. Omdat de situatie zo veranderlijk is, houden we ons dagelijks bezig met het verzamelen van deze informatie.”

Noodhulp op maat

Het watersysteem in het hele land is behoorlijk verouderd; dat was voor de oorlog ook al zo. De meeste Oekraïners kochten hun schone drinkwater in de winkel of hadden thuis speciale filters geïnstalleerd. “We hebben geen tijd of budget om het watersysteem te vernieuwen. We zijn er echt voor de noodhulp en moeten dus goed kijken wat we kunnen bieden om ervoor te zorgen dat de Oekraïners schoon drinkwater hebben”, aldus Velzeboer. Dat begint bij het voorzien van waterunits in de centra waar de vluchtelingen worden opgevangen. Onlangs is de eerste water treatment unit geplaatst in een opvangcentrum waar 230 vluchtelingen verblijven. Daarnaast bouwt de lokale overheid bestaande gebouwen om tot opvangcentra. Hier kan WASH voorzien in het installeren van extra toiletten en douches of het repareren van klein leidingwerk. Bovendien vindt 70 tot 80 procent van de vluchtelingen opvang door vrijwilligers of familie thuis. Velzeboer: “We kijken of we kleinere waterunits ook bij de mensen thuis kunnen installeren.”

Geen toegang tot oorlogsgebieden

WASH coördineert nu vooral de provincies waar het inmiddels redelijk veilig is. Velzeboer: “Het gebied in en rondom Kiev wordt langzaamaan veiliger en komt steeds meer beschikbaar voor ons. We kijken nu in hoeverre we daar beschadigde water- en sanitaire systemen kunnen helpen repareren. Toegang tot de oorlogsgebieden in het oosten en zuiden hebben we helaas niet. Maar we hebben wel contact met lokale partners die dieper die gebieden in kunnen. Daarvoor leveren we hygiënepakketten voor de eerste levensbehoeften. Voor herstelwerkzaamheden is het nog te vroeg.”

Overbrugging

“Ons werk komt neer op kennis en handjes op korte termijn. Als expert zitten we hier drie maanden, waarna de lokale en internationale partners het werk kunnen voortzetten. Doordat veel vluchtelingen in Oekraïne blijven, is de hulpvraag enorm. Ondanks dat de lokale autoriteiten goed georganiseerd zijn, kunnen zij niet alle noodhulp op zich nemen. We zorgen nu voor een overbrugging om die eerste paar maanden door te komen en bepaalde structuren uit te zetten zodat ze hierna zelf verder kunnen. Zoals bijvoorbeeld de distributie en invoer van hulpitems zoals extra waterunits en hygiënekits.”

Nederlandse middelen?

Alex Velzeboer ziet dat er bij de lokale waterleiding- en waterzuiveringsbedrijven zorgen ontstaan door de enorme toestroom aan mensen. Dit leidt tot meer druk op de waterpompen. Ook is er vraag naar hulp voor het herstellen van het rioolnetwerk. “Er komt bij de waterbedrijven geen geld binnen om dit te kunnen repareren. Nederlandse waterleidingsbedrijven zouden hierin een rol kunnen spelen door hulp te bieden in geld of materialen. Aan kennis ontbreekt het de bedrijven in Oekraïne niet, wel aan middelen.”

Bekijk dit verhaal ook op WaterForum.