“DSS water vervult een niche” – experts aan het woord

Anticiperen en direct uitzenden. Dat is wat DSS water voor ogen heeft bij het uitzenden van WASH-specialisten naar rampgebieden. Zoals in Mozambique in maart 2019 toen cycloon Idai daar woest tekeer ging.


 

WASH experts hebben in rampgebieden een belangrijke toegevoegde waarde; schoon water is cruciaal in rampgebieden waar cholera en diarree altijd op de loer liggen. DSS water haalt deze experts het liefst bij bedrijven, kennisinstituten en universiteiten vandaan, omdat zij ingebed zijn in de materie en kennis en ervaring meebrengen. Zij krijgen de kans mensen te helpen en daarnaast doen zij nieuwe kennis op en breiden hun netwerk uit.

Veiligheidsprotocollen

DSS water is opgezet in 2014 door het Rode Kruis, het ministerie van Buitenlandse Zaken, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en NWP en heeft met grote organisaties zoals het Rode Kruis, Oxfam en de Verenigde Naties de afspraak dat als in tijden van rampen, dergelijke organisaties een expert op het gebied van water en sanitatie zoeken, DSS water zo snel mogelijk iemand levert. DSS water werkt juist met deze organisaties omdat zij uitstekende veiligheidsprotocollen hebben. De specialisten die worden uitgezonden zijn dus optimaal beschermd.

Cv’s

Snelheid is een belangrijk uitgangspunt voor DSS water: in Mozambique stuurde DSS water  vlak na de cycloon en voordat UNICEF Mozambique een aanvraag deed, al cv’s naar UNICEF. Daarna was de keuze snel gemaakt en zijn WASH-specialisten gestuurd naar het rampgebied rondom de stad Beira, waar zij de  coördinatie op het gebied van WASH op zich nemen.

Beschikbaarheid

Naast kennis en ervaring kijkt DSS water ook of de specialisten in een team passen en of ze  in het rampgebied de cultuur kennen en de taal spreken. Verder is beschikbaarheid belangrijk, want ze moeten snel weg, soms zelfs voor een maand of drie.

Urbane gebieden

Sandra Cats, coördinator van DSS water, staat aan de wieg van de organisatie. ‘Er is steeds meer specifieke kennis nodig tijdens noodhulp, bijvoorbeeld in peri-urbane en urbane gebieden,’ zegt ze. ‘De WASH specialisten die wij inzetten hebben kennis van wat er nodig is in dat soort situaties. Wat dat betreft vullen we een niche en vissen in een andere vijver dan andere organisaties. Maar we kunnen ook ondersteunen bij grote rampen zoals cycloon Idai maar ook de recente cycloon Kenneth in Mozambique.’

Experts aan het woord

Jeroen Helder: ‘Het gebied lijkt op Nederland, het land ligt laag en er is veel water’

Hydroloog Jeroen Helder van Aveco de Bondt zag overeenkomsten toen hij in Mozambique aankwam om de overstromingsrisico’s van waterreservoirs te onderzoeken. ‘Het gebied lijkt op Nederland’, zegt hij. ‘Het land ligt laag en er is veel water.’

Jeroen heeft veel ervaring met rivierrijke gebieden zowel in Nederland als in onder meer India, Colombia, Ecuador en op de Filippijnen. Hij heeft een bijzondere tijd meegemaakt in Mozambique: ‘Ik werd via DSS water uitgezonden voor de EU, en viel onder OCHA, een organisatie van de VN. Toen ik arriveerde, was de periode van noodhulp nog niet voorbij. Iedereen in mijn team was dan ook bezig met noodhulp, terwijl ik de overstromingsrisico’s moest inventariseren. Veel van mijn werk bestond uit adviseren hoe het beter kan. Met goed beheer en planning kun je de schade beperken.’

Jeroen hoopt dat zijn rapport echt een verschil zal maken: ‘Ik maak het namens de VN en dat heeft denk ik waarde, want de VN heeft immers de status neutraal te zijn. Als de VN iets zegt, heeft het vaak impact.’

DSS water expert Jeroen Helder, werkzaam in Beira, Mozambique

 

Aklilu Teklesadik: ‘Data en informatie maken een verschil’

De kracht van de wind, de hoeveelheid water, de plaatsen waar het water heen stroomt, de bevolkingsdichtheid in de getroffen gebieden: het is slechts een opsomming van alle data waar Aklilu mee te maken had door Idai.

Aklilu werkt als Technisch Project Manager bij het 510 Datateam van het Rode Kruis. Wekenlang is hij, ook voor DSS water, in touw geweest om data voor het gebied rond Beira te verzamelen. Dat deed hij niet alleen. Bij 510 werken nog eens achttien collega’s en zeventig in Nederland gevestigde vrijwilligers waar hij een beroep op kan doen bij rampen zoals deze.

‘Via het Global Disaster Alerting Coordination System kregen we drie dagen voordat Idai Mozambique bereikte al een melding over de komst er van,’ vertelt Aklilu. ‘We zijn meteen data gaan verzamelen en hebben een taskcard en een impactcard gemaakt.’ De contacten in Mozambique zelf verliepen via een Information Manager, iemand die altijd namens een aantal grote Rode Kruis-kantoren wordt uitgestuurd naar het rampgebied. Deze persoon werkt samen met alle organisaties ter plaatse en onderzoekt wat zij aan data nodig hebben. Het verzamelen van data voor rampgebieden is veeleisend: alles moet meteen gebeuren.

Aklilu: ‘Niks kan wachten, want de data moeten meteen worden vertaald in acties. Dus werk je vaak in de avond en het weekeinde door’

Via DSS water hebben Aklilu en collega’s voor het EU/UNOCHA team o.a. locaties voor dammen en stroomgebieden in kaart gebracht. Ze ondersteunden WASH expert Marij Zwart door velddata te ‘filteren’ en kaarten te maken. Tijdens een hike ontving Aklilu bericht van Marij, zijn collega zorgde ervoor dat de kaart die ze nodig had dezelfde dag nog klaar lag.

‘Onze data en informatie kunnen echt een verschil maken en het lijden van mensen in getroffen gebieden verkleinen. Dat motiveert mij, mijn collega’s en de zeventig vrijwilligers, die naast hun baan dit erbij doen.’

DSS water expert Aklilu Teklesadik, actief voor Mozambique vanuit Nederland

 

Joao de Lima Rego: ’Efficiënt omgaan met WhatsApp’

Wat begon als een kleine WhatsApp groep waarin een Deltares-HKV team twee mensen in het veld van data voorzagen, groeide uit tot een appgroep met wel twintig mensen van organisaties als UN-OCHA, UNICEF en UN-Habitat. Al die organisaties hadden veel interesse in de informatie van Deltares en HKV, zoals de weersvoorspellingen, de waterstanden van dammen en de kans op dambreuken.

Coastal Marine Specialist van Deltares, Joao de Lima Rego: ‘We waren er bijna 24/7 mee bezig. Niet alleen met het geven van informatie maar ook met het intern afstemmen van wat we communiceerden. Want dat moest zeer efficiënt. De internetverbindingen in Beira waren namelijk erg slecht en we wilden de mensen niet overstelpen met berichten. Dat is niet werkbaar met minimaal internet.’

Het team van Deltares maakte veel gebruik van hun contacten in Mozambique. ‘Wij zijn al vele jaren verbonden met dat land,‘ zegt Joao. ‘Zo hebben we technische assistentie gegeven aan het nationale meteorologische instituut, de INAM. Ook zijn we betrokken bij de havenautoriteiten van Beira en Maputo en hebben meegewerkt aan het Masterplan Beira 2035.’

Het uitgebreide netwerk dat uit al die projecten is ontstaan, was enorm handig. Joao geeft een voorbeeld:  ‘Degenen die de dammen moesten bekijken, hadden niet altijd helikopters tot hun beschikking. Soms wisten wij dan een telefoonnummer te achterhalen van een Mozambikaan die ter plaatse was en doorgaf hoe het ervoor stond.’

DSS water expert Joao de Lima Rego, actief in Beira, Mozambique

 

Aida van Eijk: ‘Het gevoel dat ik iets toevoeg’

In het crisiscentrum op het vliegveld van Beira is het moeilijk om de water en sanitatie-ingenieur Aida van Eijk te verstaan; er stijgt een helikopter op en om ons heen wordt geroezemoesd door de mensen die in clusters aan tafels zitten.

Aida is coördinator namens de UN organisatie IOM en werkt samen met coördinatoren van andere organisaties. ‘Het IOM managet de kampen en ik moet ervoor zorgen dat het water in de kampen veilig is en de sanitatievoorzieningen in orde zijn’, legt ze uit.

Haar dagen vullen zich met het uitvoeren van assessments naar de kwaliteit van water en sanitatie in de opvangkampen en het monitoren daarvan. Ze staat voor een zware taak: de lokale overheid wil mensen verplaatsen, terwijl er op hun voormalige woonplek geen schoon water is en geen veilige sanitatievoorzieningen zijn.

Aida:  ‘Alle organisatie hebben gezegd dat het nog niet kan, maar de overheid staat erop. We hebben één week uitstel gehad, maar dat is nog niet genoeg. Daarom gaan we doorgangskampen bouwen.’

Voor Aida zijn dit soort ingewikkelde dingen niet nieuw; ze heeft ervaring met DSS water in Zuid Soedan, in Yemen en heeft in Mozambique gewoond met haar man en kinderen. Zij voelt zich op haar plek in dit soort moeilijke situaties: ‘Dit werk geeft energie en het gevoel dat ik iets toevoeg.’

 

DSS water expert Aida van Eijk, werkzaam in Beira, Mozambique

 

Freek Huthoff: ‘Veel doen vanuit Nederland’

Vanaf het moment dat cycloon Idai huishield in Mozambique, zat rivierkundige en floodriskmanager Freek Huthoff er bovenop; overdag vanaf zijn werkplek bij HKV in Delft, ’s avonds en in het weekeinde thuis aan de keukentafel. Hij woonde met zijn gezin tot 2017 tweeëneenhalf jaar in Mozambique waar hij de overheid hielp met het opzetten van goed watermanagement en trainingen gaf.

‘Ik leerde hen hoe en waar ze gegevens over droogtes en overstromingen konden opslaan en hoe ze kunnen worden geïnterpreteerd. We hebben ook een operationeel centrum opgezet.’ Freek ging weliswaar terug naar Nederland, maar hield altijd contact met zijn oud-collega’s. ‘Wat ik daar heb opgebouwd, is toch een soort kindje. Dat laat je niet zomaar los.’

Via het werk in Mozambique en door zijn baan bij HKV heeft hij op watergebied een groot netwerk. Dat netwerk, zijn kennis en zijn ervaring waren hard nodig bij de cycloon Idai. ‘Ik ben gevraagd om te ondersteunen en ben daar meteen op in gegaan. Nu voorzie ik organisaties in het veld van informatie en doe hydrologische analyses voor allerlei partijen.’

‘De ellende die zo’n cycloon veroorzaakt grijpt mij aan. Dan voel ik mij soms hulpeloos. Aan de andere kant ben ik er trots op dat ik samen met collega’s zoveel kan doen vanuit Nederland. Dat is directe hulp geven, maar dan op afstand. Zo ben ik toch waardevol.’

 

DSS water expert Freek Huthoff actief in Beira, Mozambique

 

Hugo Oosterkamp: ‘Eerst de cultuur kennen.’

Mozambique veteraan Hugo kan goed ritselen; hij kent veel mensen in het land en krijgt daarom relatief makkelijk dingen voor elkaar. ‘Ik ben hier als civil protector namens de EU, die veldhospitalen en waterproductie systemen heeft gestuurd. Ik help bij het regelen van de papierwinkel informatiestroom om alles geïmporteerd te krijgen.’

‘In Mozambique is het belangrijk dat je mensen uit regeringskringen inlicht over wat je aan het doen bent, waar het om draait en waarom je iets doet. Als dat eenmaal duidelijk is, is het niet meer zo moeilijk om wat te regelen. Hoe ik dat doe? Gewoon appen.’

Hugo komt uit de Urban Development hoek en de water- en sanitatiesector. Hij heeft noodhulpervaring in verschillende landen. Met een auto, in een helikopter en per boot is hij veel het veld in geweest. ‘Wat mij toch steeds weer opvalt is de veerkracht van de mensen. Dat zijn echt niet allemaal slachtoffers en ze zitten niet met z’n allen bij de pakken neer. Ze zijn echt heel wat gewend in de delta hier om Beira heen.’

Hij vindt het jammer dat er in een noodsituatie zo weinig tijd is om te kijken wat werkelijk nodig is. ‘Voordat we ons ergens mee bemoeien, enige interventie plegen, moeten we eerst de cultuur kennen. Weten hoe mensen wonen, leven, werken en waar ze naar het toilet gaan. Overal op de wereld gaat men anders om met zulke dingen.’

 


DSS water expert Hugo Oosterkamp werkzaam in Beira, Mozambique

 

Herbert Bos: ‘Mijn collega’s nemen mijn werk over’

Herbert Bos is gehaast, want hij moet naar Búzi, een door de cycloon zwaar getroffen kleine stad ten zuiden van de stad Beira in Mozambique.

Hij legt uit wat hij gaat doen: ‘In en rond Búzi is ontzettend veel neerslag gevallen en de rivier is buiten zijn oevers getreden. Het stond er voor een groot deel blank. Ik verwacht dat sommige drinkwatersystemen zijn weggespoeld.’

‘De getroffenen gaan nu terug naar hun woonstek. Dus moet er snel wat aan het drinkwater worden gedaan. Want als er geen schoon drinkwater is, gaan mensen water uit meren of rivieren drinken. En dat is vervuild. Daar wordt in gepoept, geplast, er kunnen dode dieren en dode mensen in drijven. Wie dat drinkt, kan diarree krijgen en er kan cholera uitbreken.’

‘Ik ga eerst drie dagen kijken wat er moet gebeuren. Ik neem waarschijnlijk wel nu al emmers chloorpoeder mee, zodat we meteen iets kunnen doen.‘

‘Ik woonde jaren geleden met mijn vrouw in Mozambique en we voelen ons nog steeds verbonden met het land. Zij zag op internet de oproep van DSS water en zij en ik vonden dat ik moest gaan. Mijn directeur van AT Osborne, het management en consultancy bedrijf waar ik voor werk, vond het goed dat ik ging. Hij zei dat ik mijn passie moet volgen. Mijn klanten moesten wel even slikken, het is immers voor drie maanden. Maar ook zij begrepen het uiteindelijk. Mijn collega’s nemen mijn werk over. Zij hebben mij het gevoel gegeven dat ik mij nuttig kan maken en dat gaat lukken ook.’

 

DSS water expert Herbert Bos actief in Búzi, Mozambique

 

Marij Zwart: ‘Plekken waar nog niemand is geweest’

‘Sorry hoor ik ben een beetje chaotisch vandaag en doodmoe,’ zegt de afvalwatertechnoloog Marij Zwart. Dat is niet zo gek; ze heeft drie weken achter elkaar gewerkt, van ’s ochtends tot ’s avonds, zeven dagen per week.

Marij is consultant, ingehuurd door Unicef en is drie maanden lang WASH coördinator in Chimoio, ten westen van Beira. ‘Wat vet is aan deze baan is dat iedereen hier is om te helpen’, zegt ze. ‘En omdat er niks is, wordt alles dat je opstart meteen gedaan.’

Vandaag is ze boos. ‘Ik kom op plekken waar nog niemand is geweest. En het is al een maand na de cycloon. Er is geen basic assessment geweest, geen kaart. Ik kreeg een lijst van de overheid met dorpen en het aantal mensen dat er woont, maar daar klopt niks van.’

Marij heeft samen met 20 teams van WASH partners die deelnemen aan het WASH cluster in drie dagen een kaart gemaakt en een basic assessment uitgevoerd. Nu deze klaar is, wil iedereen hem hebben.

Soms schaamt ze zich: ‘Ik zag een skelet in een boom langs de rivier. Verderop dronken mensen uit diezelfde rivier. Ik schaamde mij omdat voor die mensen nog niks is gedaan.’ Ze raakt geëmotioneerd, wrijft in haar ogen.

Als ze straks weer naar huis gaat, wil ze door met noodhulp, met een focus op sanitatie. ‘In Bangladesh heb ik voor UNHCR een guideline gemaakt voor fecal sludge management. Daar wil ik op doorgaan, want ontlasting blijft een bron van ziektes op de hele wereld.’

 

DSS water expert Marij Zwart werkzaam in Chimoio, Mozambique

 

Door Mary-Ann Sandifort

29 Apr 2019|