Kennis grondwater cruciaal in vluchtelingenkampen

Harmen van den Berg (31) werkt als hydrogeoloog voor WE Consult in Mozambique. Eind 2016 werd hij door zijn bedrijf in het kader van een DSS-missie voor UNHCR voor zes weken uitgezonden naar Uganda, samen met de Engelse expert David Soulsby. Ze hielpen daar met de drinkwatervoorziening van Bidibidi en Rhino Camp vluchtelingenkampen. ‘De toevoeging van (Nederlandse) waterexpertise is van groot belang is binnen deze organisaties en in dit soort missies.’

Hoe begon het voor jou?
‘Ik moet bekennen dat ik nog nooit van DSS had gehoord, een oud-collega stuurde het verzoek aan me door en het project was me op het lijf geschreven. Het was zes weken lang iedere dag werken van zonsopgang tot zonsondergang. Fysiek en mentaal was het best zwaar, door alles wat je in zo’n kamp ziet en meemaakt. Maar tegelijkertijd was het ook super inspirerend.’

Wat was er vooral inspirerend?
‘De combinatie. Enerzijds was het inhoudelijk een hele uitdagende en interessante klus, anderzijds was het een bijzondere ervaring om deel te zijn van een dergelijke humanitaire operatie, waarbij de nood enorm hoog was, en te werken in een zeer internationaal en uiterst gedreven team. Bijzonder om van zeer nabij mee te maken hoe dat werkt. Al die praktijkervaring zal me in mijn werk en dat van mijn collega’s zeker van pas komen. Inspirerend vind ik ook het Oegandese vluchtelingenbeleid, waarbij vluchtelingen hun eigen stukje grond krijgen en mogen reizen en werken. En dat voor ruim een miljoen vluchtelingen; vergelijk dat maar eens met Nederland.’

Wat was de inhoudelijke uitdaging?
‘Om met zeer beperkte informatie en middelen in korte tijd een goed overzicht te krijgen van het grondwaterpotentiaal in dat gebied. Waar kunnen we grondwater vinden en hoeveel? En wat zijn eigenlijk de langetermijngevolgen als we dit water massaal omhoog pompen? Toen wij er aankwamen waren allerlei NGO’s her en der putten aan het boren, maar er was bij lange na nog niet voldoende drinkwater. Bovendien werden regelmatig droge putten geboord en had niemand ook maar enig idee of de grondwaterstand in het gebied niet heel snel daalde door al dat gepomp. Elke NGO heeft er wel een ‘WASH-expert’ rondlopen, maar enkele uitzonderingen daargelaten, heeft vrijwel niemand verstand van grondwater. En dat is nogal cruciaal als er vrijwel geen water uit nabijgelegen rivieren of meren voorhanden is. Bovendien was het Bidibidi-kamp oorspronkelijk berekend op 40.000 vluchtelingen, maar er waren er al ruim 200.000 en er kwamen elke dag enkele duizenden nieuwe bij. Inmiddels is Bidibidi zelfs uitgegroeid tot het grootste vluchtelingenkamp ter wereld. Water moest van tientallen kilometers veraf worden aangevoerd met tankwagens, een dure en niet duurzame oplossing.

Wat hebben jullie kunnen doen?
‘We hebben met z’n tweeën een goede studie gemaakt van het gebied, inclusief alle huidige putten en al dan niet succesvolle boringen. Het ging om de kwaliteit en de kwantiteit van het grondwater, waar je het beste kunt boren en op welke diepte. We hebben ook advies gegeven over een duurzame aanpak. De vluchtelingen blijven vaak jaren in een kamp en de drinkwatervoorziening moet daarop berekend zijn. Monitoring van grondwaterstanden en waterkwaliteit is daarvoor cruciaal. Bovendien wil je niet dat de omliggende dorpen met droge putten komen te zitten omdat al het grondwater door de kampen wordt opgepompt. Ik hoop dat die structurele aanpak er komt, maar ik ben niet naïef. Zeker als straks de grootste crisis voorbij is en het geld, de media-aandacht en de NGO’s weer verdwijnen.

Er gaan niet veel experts namens een bedrijf op DSS-missies
‘Nee, de meesten zijn zzp’ers, vaak ook gepensioneerd. Ik heb groot respect voor ze. Tegelijk denk ik dat het goed is dat de mogelijkheden voor experts van adviesbureaus ruimer worden. Dat is een financiële kwestie. Het commerciële tarief is uiteraard niet haalbaar, maar het zou goed zijn als je wel uit de kosten komt. Wij zijn daar uiteindelijk wel uitgekomen. Zulke experts kunnen gebruik maken van de kennis en ervaring binnen hun bedrijf. Voor mij ging het bijvoorbeeld om de specifieke expertise van mijn collega’s over de grondwatersituatie in Oeganda, waar WE Consult al ruim 20 jaar ervaring heeft: voor mij een grote meerwaarde. Al met al: ik had het niet willen missen en ik hoop dat ik de gelegenheid krijg om nog een keer te gaan!’

17 Aug 2017|